Projekt Programu Operacyjnego Kapita? Ludzki „Godzenie ról rodzinnych i zawodowych kobiet i m??czyzn”

Dzia?anie 1.1. „Wsparcie systemowe instytucji rynku pracy” 

 

 POLSKA DLA RODZINY – RODZINA DLA POLSKI

 

WNIOSKI POKONFERENCYJNE

  


 

 


  1. Niski poziom dzietno?ci, nie zapewniaj?cy prostej zast?powalno?ci pokole? jest zjawiskiem wyst?puj?cym w wi?kszo?ci pa?stw UE. Polska nale?y do krajów o najni?szym wska?niku dzietno?ci. Niezahamowanie tej tendencji grozi depopulacj?, a wi?c obni?eniem si? liczby ludno?ci Polski i zmianami strukturalnymi – zwi?kszeniem si? udzia?u osób starszych w ogólnej liczbie ludno?ci. Tworzenie warunków do realizacji planów prokreacyjnych, do zwi?kszania dzietno?ci w Polsce powinno sta? si? priorytetem polityki rodzinnej. Przemawia za tym tak?e mo?liwo?? wykorzystania faktu, ?e w faz? zak?adania rodziny wchodzi wy? demograficzny lat 80. ubieg?ego wieku.
    Dzia?ania podejmowane w ramach polityki rodzinnej powinny i?? w kierunku:
     ?   likwidacji barier utrudniaj?cych decyzje o rodzeniu dzieci;
     ?   tworzenia warunków sprzyjaj?cych tym decyzjom.

     

  2. Jednym z wyzwa? stoj?cych przed polityk? rodzinn? s? zmiany w sferze pracy i ich oddzia?ywanie na ?ycie rodzinne. Zwi?zek ten dostrzegamy m.in. w oddzia?ywaniu sfery pracy na postawy matrymonialne i prokreacyjne m?odego pokolenia. Trudno?ci z wej?ciem na rynek pracy (bezrobocie m?odzie?y), brak poczucia stabilizacji w pracy, ch?? utrzymania pracy i uzyskania dobrej pozycji zawodowej, obawy przed trudno?ciami w godzeniu obowi?zków zawodowych z rodzinnymi, a nawet obawy przed utrat? pracy, utrudniaj? decyzje o za?o?eniu rodziny i posiadaniu dzieci, a przynajmniej ich odroczenie.
    a)   Potrzebne s? zatem dzia?ania na rzecz u?atwienia godzenia obowi?zków zawodowych z rodzinnymi. Rozwi?zania w tym zakresie powinny by? oparte na zasadach:
    b)   zapewnienia równych szans kobiet i m??czyzn w dost?pie do rynku pracy;
    c)   respektowania równych praw kobiet i m??czyzn maj?cych obowi?zki rodzinne;
    d)   tworzenia mo?liwo?ci swobodnego wyboru rozwi?za? sprzyjaj?cych godzeniu ról zawodowych z rodzinnymi;
    e)   wielo?ci proponowanych form rozwi?za? i udzia?u wielu podmiotów w dzia?aniach w tym zakresie.

    REKOMENDACJE:

    2.1.  
    Modyfikacja zasad korzystania ze ?wiadcze? pracowniczych:

    2.1.1.
    wraz ze stopniowym wyd?u?aniem urlopu macierzy?skiego powinna wzrasta? proporcja mi?dzy urlopem wykorzystywanym przez matk? i ojca dziecka; 

    2.1.2.
    uelastycznienie urlopu wychowawczego; mo?liwo?? wykorzystania go np. do 5, lub 8 roku ?ycia dziecka pozwoli?oby na swobodniejsz? decyzj? rodziny w tym zakresie;
            
    2.1.3.
    zwi?kszenie wymiaru tego urlopu w przypadku urodzenia kolejnych dzieci;
            
    2.1.4.
    zmiana zasad przyznawania zasi?ku wychowawczego (obecnie jest to dodatek do zasi?ku rodzinnego, przys?uguj?cy tylko rodzinom spe?niaj?cym kryterium dochodowe). Stworzenie mo?liwo?ci dost?pu do takiego ?wiadczenia wi?kszej liczbie rodzin da?oby rodzinie mo?liwo?? wyboru osobistej opieki nad dzie?mi.

    2.2.  
    Rozwój ró?nych form opieki nad dzie?mi:

    2.2.1.
    rozwój ??obków i przedszkoli; zwi?kszanie liczby placówek; ograniczanie barier biurokratycznych zwi?zanych z tworzeniem nowych placówek;

    2.2.2.
    podnoszenie jako?ci us?ug: wy?szy standard opieki i wychowania, uelastycznienie czasu pracy placówek (dostosowanie do potrzeb rodziców);

    2.2.3.
    zwi?kszenie dost?pu do us?ug placówek dzieciom z rodzin ubogich (np. poprzez ustalenie dodatku do zasi?ku rodzinnego na pokrycie op?at zwi?zanych z korzystaniem z us?ug opieku?czych);

    2.2.4.
    rozwój innych form opieki nad dzieckiem; w tym kierunku id? rozwi?zania przygotowane przez MPiPS wprowadzaj?ce takie formy opieki jak: ??obki, kluby dzieci?ce, opiekun domowy, niania; nale?y przyspieszy? prace legislacyjne nad tym projektem i podj?? akcj? promocyjn? na rzecz upowszechnienia tych rozwi?za?.

    2.2.5.
    rozwój us?ug opieku?czo-wychowawczych, kulturalno -rekreacyjnych oraz sportowych dla dzieci i m?odzie?y w wieku wczesnoszkolnym.

    2.3.Dzia?ania w ramach zatrudnienia przyjaznego rodzinie – rola pracodawców.

    Niestandardowe formy zatrudnienia w obecnym kszta?cie maj? niski potencja? aktywizuj?cy. Brak jest sk?onno?ci pracodawców do korzystania z nich – z jednej strony, z drugiej – s? niekiedy polem wykorzystywania pracowników. Z kolei po stronie pracowników zatrudnienie w niestandardowych formach rodzi brak poczucia bezpiecze?stwa i poczucie gorszego statusu. Rozwojowi tych form nie sprzyja te? niedostatek dialogu mi?dzy obiema stronami.
    Potrzebne s? takie kierunki dzia?ania jak:

    2.3.1.
    upowszechnianie niestandardowych form zatrudnienia i elastycznych form organizacji czasu pracy; wymaga to negocjacji mi?dzy pracodawc? a pracownikami (ich przedstawicielami – zwi?zkami zawodowymi) lub w drodze ustale? indywidualnych z pracownikiem. Relacja pracodawca – pracownik powinna opiera? si? na zaufaniu i wzajemnym zrozumieniu potrzeb drugiej strony; sprzyja? temu b?dzie przygotowanie i upowszechnienie modelu flexicurity w Polsce;

    2.3.2.
    upowszechnianie w firmach dzia?a? (programów) ukierunkowanych na godzenie pracy z ?yciem pozazawodowym, g?ównie rodzinnym; wi??e si? to z akcj? promocyjn? i szkoleniow?, wskazywaniem na korzy?ci jakie dzia?ania te mog? przynie?? pracownikowi i pracodawcy (m.in. poprawa wizerunku firmy, wi?ksze zaanga?owanie i lepsza wydajno?? pracy pracowników prowadz?ca do rezultatów biznesowych, wi?ksza stabilizacja za?ogi, to mniejsze koszty rekrutacji); dzia?ania pracodawców na rzecz godzenia ?ycia zawodowego z rodzinnym mog? opiera? si? na wykorzystaniu funduszy unijnych; potrzebna jest odpowiednia informacja skierowana do pracodawców.

    2.3.3.
    w ramach takich dzia?a? powinna by? uwzgl?dniona mo?liwo?? zatrudnienia osoby przebywaj?cej na urlopie wychowawczym w niepe?nym wymiarze czasu pracy w rodzimej firmie (na co zezwalaj? przepisy prawne), u?atwienie jej reaktywizacji zawodowej np. poprzez umo?liwienie uczestnictwa w szkoleniach organizowanych przez zak?ad pracy w okresie przebywania na urlopie;

    2.3.4.
    zwi?kszenie udzia?u pracodawców w dzia?aniach na rzecz przyjaznego rodzinie ?rodowiska pracy i ?rodowiska lokalnego; nale?y rozwa?y? mo?liwo?? tworzenia zach?t np. w postaci odpisów podatkowych w przypadku zaanga?owania si? w tworzenie placówek opieku?czych na rzecz dzieci w?asnych pracowników jak i o szerszym zakresie us?ug.

    2.4.  
    Tworzenie spo?ecznego klimatu przyjaznego rodzinie.

    W dzia?ania w tym zakresie powinny w??czy? si? ró?ne ?rodowiska i instytucje: media, instytucje kulturalne, o?wiatowe, edukacyjne. G?ówne kierunki dzia?a? to:
    Promowanie i afirmacja ró?nych modeli rodziny i strategii zwi?zanych z godzeniem obowi?zków zawodowych z rodzinnymi (rezygnacja z pracy rodzica na rzecz wychowania dzieci, ??czenie obowi?zków rodzinnych z zawodowymi i in.), kszta?towania partnerskich stosunków w rodzinie.
    Szczególn? rol? powinny odegra? media, b?d?ce najszerzej odbieranym przeka?nikiem informacji, wp?ywaj?ce na kszta?towanie warto?ci, postaw i zachowa? spo?ecze?stwa.

    2.4.1.
    konieczne jest stworzenie prorodzinnego lobby w mediach promuj?cego tez?: Inwestycja w rodzin? – podstaw? rozwoju gospodarczego i dobrobytu spo?ecznego;

    2.4.2.
    now? misj? mediów powinno by? kszta?towanie warto?ci prorodzinnych i pozytywnego wizerunku rodziny);

    2.4.3.
    potrzeba promowania warto?ci prorodzinnych i wzorców kulturowych w mediach przez osobowo?ci medialne (ludzi sztuki, nauki, autorytety itp.);

    2.4.4.
    szerszy zakres dzia?a?, w które powinny by? w??czone ró?ne ?rodowiska i instytucje o?wiatowo-edukacyjne powinien polega? na:

    2.4.5.
    kampaniach ?wiadomo?ciowych na rzecz promocji ojcostwa, partnerstwa w rodzinie, eliminacji stereotypów;

    2.4.6.
    dzia?alno?ci edukacyjnej, ukierunkowanej na m?odzie?, maj?cej na celu kszta?towanie umiej?tno?ci dokonywania selekcji i warto?ciowania przekazywanych przez media informacji;

    2.4.7.
    przeprowadzaniu szkole? dla ?rodowiska NGO w zakresie wspó?pracy z mediami.

     

  3. Rodzina jest podstawowym podmiotem inwestowania w m?ode pokolenia, w kapita? ludzki. Kierunkiem dzia?ania powinno by? wspieranie rodziny w ponoszeniu kosztów wychowania dzieci. G?ównymi instrumentami realizacji tego celu s? ?wiadczenia rodzinne i prorodzinny system podatkowy. W krajach UE istniej ró?norodno?? podej?? do tych systemów, zale?ny od modelu welfare state. Np. w krajach skandynawskich brak jest prorodzinnych ulg podatkowych, ale wysokie podatki pozwalaj? na hojny system ?wiadcze? pieni??nych i na bezp?atny dost?p do us?ug spo?ecznych. W krajach takich jak. Np. Francja, Niemcy instrumentami polityki rodzinnej s? zarówno ?wiadczenia pieni??ne jak i rozwi?zania podatkowe. Obecnie w Polsce dzia?aj? oba systemy, lecz oba maj? charakter selektywny (obejmuj? tylko cz??? rodzin). Selektywno?? systemu ?wiadcze? rodzinnych wynika ze stosowania kryterium dochodowego uprawniaj?cego do ?wiadcze?. Ponadto, kryterium to, w swoim wymiarze warto?ciowym nie zosta?o zmienione od 2004 roku, co powoduje ograniczenie kr?gu uprawnionych. Selektywno?? systemu podatkowego (jako instrumentu polityki rodzinnej) wynika z wy??czenia z grupy korzystaj?cych osób nie b?d?cych p?atnikami podatku od dochodów indywidualnych (rolników). System ten ma te? ograniczone dzia?anie w odniesieniu do rodzin wielodzietnych i o niskich dochodach: wysoko?? uzyskiwanych dochodów ogranicza mo?liwo?? odpisania ulgi na wi?ksz? liczb? dzieci.

    REKOMENDACJE:

    3.1.
    Zmiany w systemie ?wiadcze? rodzinnych

    3.1.1.
    zmiana wysoko?ci kryterium uprawniaj?cego do ?wiadcze? rodzinnych; ustawowa weryfikacja przypadku na 2012 rok, nale?y rozwa?y? mo?liwo?? jej przyspieszenia;

    3.1.2.
    podniesienie wysoko?ci ?wiadcze? rodzinnych, pozwalaj?ce na zwi?kszenie preferencyjnej funkcji tego systemu (zapobieganie zagro?eniu ubóstwem);

    3.1.3.
    zwi?kszenie pomocy finansowej na rzecz rodzin wielodzietnych; wi?kszo?? z nich to rodziny prawid?owo funkcjonuj?ce, ale borykaj?ce si? z trudno?ciami finansowymi; postulat – rozwa?enie mo?liwo?ci wprowadzenia formy pomocy (?wiadczenia na dzieci, ?wiadczenia na rzecz matek wychowuj?cych dzieci, w postaci pieni??nej rekompensaty za wykonywanie pracy spo?ecznie u?ytecznej, jak? jest praca przy wychowywaniu wi?kszej liczby dzieci, op?acanie sk?adek ubezpieczeniowych za ten okres, pozwalaj?cych na uzyskanie w przysz?o?ci ?wiadczenia emerytalnego).

    3.2.
    Prorodzinny system podatkowy

    3.2.1.
    umocnienie ulg podatkowych jako instrumentu polityki rodzinnej (w my?l zasady: pa?stwo w mniejszym stopniu „daje” (?wiadczenia), w wi?kszym - „ nie zabiera” (cz??ci dochodów rodziny poprzez podatki);

    3.2.2.
    przebudowa zasad tak, aby w wi?kszym stopniu mog?y z ulg korzysta? rodziny wielodzietne i o niskich dochodach;

    3.2.3.
    wykorzystanie systemu podatku VAT dla celów polityki rodzinnej; ni?szy podatek VAT na podstawowe dobra i us?ugi maj?ce na celu zaspokojenie potrzeb dzieci na niektóre dobra i us?ugi – 0 %); obecnie obowi?zuj?ce zasady ustalania VAT szczególnie obci??aj? rodziny wielodzietne, b?d?ce konsumentami szerszego zakresu dóbr i us?ug. Jest to postulat pod adresem Unii Europejskiej.

     

  4. Warto?? pracy na rzecz wychowania dzieci i prowadzenie gospodarstwa domowego ma wymiar rodzinny i spo?eczny; przynosi efekty dla poszczególnych cz?onków jak i ca?ej rodziny, a jako inwestycja w m?ode pokolenie oraz „ odci??enie” publicznego systemu niektórych us?ug – tak?e ca?emu spo?ecze?stwu. W ponoszone przez rodzin? koszty inwestowania w m?ode pokolenia nale?y wpisa? zatem warto?? pracy rodziców (matki/ojca ). Prowadzone praca badawcze i analityczne pozwalaj? na wyszacowanie warto?ci tej pracy, maj? obecnie tylko walor poznawczy.

    REKOMENDACJE:

    4.1.
    Systematyczna wycena „pracy domowej” pozwoli?aby na okre?lenie faktycznego obci??enia rodzin kosztami wychowania m?odej generacji i do wyceny tzw. kosztu alternatywnego zwi?zanego z wyborem strategii rodziny w godzeniu pracy z ?yciem rodzinnym. Mog?oby to stanowi? punkt wyj?cia do okre?lenia bezpo?rednich i po?rednich kosztów rodzicielstwa i roz?o?enia proporcji mi?dzy udzia?em rodziny i spo?ecze?stwa w kosztach wychowania m?odego pokolenia.

    4.2.
    Wycena taka mog?aby stanowi? podstaw? okre?lania wysoko?ci ?wiadcze?, ulg podatkowych, rekompensaty za bezpo?redni? prac? na rzecz rodziny (?wiadczenie, op?ata sk?adek emerytalnych). 

     

  5. Polityka rodzinna w coraz szerszym zakresie nabiera charakteru polityki lokalnej. Ten wymiar pozwala na dostosowywanie rozwi?za? (instrumentów) tej polityki do faktycznych, zindywidualizowanych potrzeb rodzin. W polskiej polityce rodzinnej realizowanej na szczeblu lokalnym dominuje podej?cie socjalne; dzia?ania ukierunkowane s? g?ównie na rodziny z okre?lonymi trudno?ciami. Wynika to zarówno ze skali trudnych sytuacji b?d?cych udzia?em rodzin, ale w du?ej mierze – z postrzegania polityki rodzinnej poprzez pryzmat ustawy pomocy spo?ecznej.
    Zarysowuje si? jednak pozytywna tendencja do dzia?a? o charakterze uniwersalnym – na rzecz wszystkich rodzin z dzie?mi zamieszka?ych na danym terenie. Wyrazem tego jest rozwój inwestycji i us?ug, które mog? s?u?y? rodzinom z dzie?mi (??obki, przedszkola, instytucje kulturalne, sportowe, rekreacyjne itp.), towarzysz?ce temu akcje informacyjne.
    Podejmowane s? ró?ne dziania wspieraj?ce niektóre grupy rodzin np. rodziny wielodzietne poprzez odpowiednie ulgi w op?atach u?atwiaj?ce dost?p do us?ug transportowych, o?wiatowych, kulturalnych, sportowych (tzw. Karty Du?ych Rodzin), ale tak?e poprzez transfery pieni??ne (specjalne ?wiadczenia wyp?acane rodzinom wielodzietnym przez samorz?dy). Dzia?ania takie podejmowane s? w oparciu o diagnoz? sytuacji opartej na badaniach potrzeb danej grupy rodzin.
    Coraz szerszy zakres ma wspó?praca wielu lokalnych podmiotów dzia?aj?cych na rzecz rodzin. G?ównie jest to wspó?praca z organizacjami spo?ecznymi (NGO) i parafiami. Do wspó?pracy w??czany jest te? sektor prywatny (np. udzia? firm w programach na rzecz rodzin wielodzietnych poprzez respektowanie ulg w op?atach za korzystanie z ró?nego rodzaju us?ug spo?ecznych).

    REKOMENDACJE:

    5.1.
    Potrzebne jest upowszechnianie uniwersalnego podej?cia do lokalnej polityki rodzinnej. Oznacza to wi?kszy zakres dzia?a? na rzecz wszystkich rodzin podejmowanych tak?e z ich udzia?em. Sprzyja to wykorzystaniu wi?zi spo?ecznych, na których m.in. opiera si? kapita? spo?eczny, zwi?ksza znaczenie prewencyjnej funkcji polityki rodzinnej; zapobiega trudnym sytuacjom (np. rozwój infrastruktury i dost?p do niej dzieciom i ich rodzicom zapewnia opiek?, oddzia?uje wychowawczo, ogranicza negatywne skutki pozostawienia dzieci bez nadzoru doros?ych).

    5.2.
    Potrzebne jest nadanie prorodzinnego kierunku w polityce realizowanej przez samorz?dy lokalne; dzia?ania we wszystkich obszarach powinny by? rozpatrywane poprzez ich skutki dla rodzin. Ten kierunek powinno wspiera? prorodzinne lobby, budowane w oparciu o organizacje reprezentuj?ce interesy rodzin jak i przez niesformalizowane ?rodowiska rodzinne. Towarzyszy? temu powinny dzia?ania edukacyjne i informacyjne w zakresie problemów rodzin kierowane do ró?nych instytucji, organizacji dzia?aj?cych na danym terenie.

    5.3.
    Postulat odnosz?cy si? do dzia?a? szczegó?owych – uwzgl?dnienie wielodzietno?ci jako kryterium pierwsze?stwa dost?pu do przedszkoli.

    5.4.
    Potrzeba upowszechniania dobrych praktyk w zakresie lokalnych inicjatyw polityki rodzinnej. Chodzi o dost?p do informacji, wymiany do?wiadcze? o charakterze wojewódzkim i ogólnopolskim (portale internetowe?).

    5.5.
    Zaproponowana zosta?a nowa inicjatywa do upowszechnienia i podj?cia inicjatyw na rzecz jej realizacji w skali europejskiej (UE) Miasto przyjazne rodzinie.

     

  6. Rodzina napotyka obecnie na wiele trudno?ci, które powoduj? obci??enie emocjonalne i psychiczne jej cz?onków. Przej?ciowy kryzys w rodzinie mo?e przekszta?ci? si? w dysfunkcje prowadz?ce do rozbicia rodziny, zachowa? patologicznych jej cz?onków. Poci?ga to za sob? ró?ne koszty, niematerialne i materialne w wymiarze indywidualnym, rodzinnym i spo?ecznym. Ten aspekt dzia?a? profilaktycznych i interwencyjnych powinien by? uwzgl?dniony w polityce rodzinnej.

    REKOMENDACJE:

    6.1.
    Wzmocnienie i rozszerzenie dzia?a? profilaktycznych na rzecz rodziny jako ca?o?ci m.in. poprzez upowszechnienie funkcji asystenta rodziny.

    6.2.
    Podstaw? dzia?a? pomocowych powinna by? diagnoza i dostosowanie form pomocy do indywidualnych przypadków.

    6.3.
    Upowszechnienie wielopodmiotowo?ci dzia?a?; rozwój szkolnej pomocy psychologicznej, dzia?a? poradni specjalistycznych, pracowników socjalnych przy jednoczesnym rozwoju ?rodowiskowych sieci wsparcia opartym na dzia?aniach organizacji spo?ecznych (NGO).

     

  7. Skuteczno?? polityki rodzinnej zale?e? b?dzie od kilku zasad:
    a)   okre?lenia priorytetowych celów krótko i d?ugoterminowych i ich realizacja w sposób ci?g?y, konsekwentny i odideologizowany;
    b)   w realizacj? polityki rodzinnej powinny by? w??czone ró?ne podmioty: szczebla centralnego (o charakterze mi?dzyresortowym), lokalnego (samorz?dy), organizacje spo?eczne(NGO), partnerzy spo?eczni, pracodawcy, media, spo?eczno?ci lokalne;
    c)   dzia?ania na rzecz rodziny powinny mie? charakter polityki bezpo?rednio ukierunkowanej na rodzin? jak i po?redniej, mieszcz?cej si? w ramach innych polityk: mieszkaniowej, zdrowotnej, edukacyjnej, polityki rynku pracy – o innych celach, ale przynosz?cych skutki dla rodzin.

 

 

opracowa?a:


Bo?ena Balcerzak-Paradowska
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych


Warszawa, 12 marca 2010r.

 


 

 

copyright by Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich, 2010    www.crzl.gov.pl                                                                                                                   proj. graf. Studio Blok  |  cms: YELLOWTEAM.PL